Česká centra, Czech Centres

Česká centra / Czech centres - logo

Program

24-01-2005 00:00 - 24-04-2005 00:00

Wystawa „Czechy. Daleko czy blisko?

Ekspozycja przedstawia Czechów poprzez wybrane tematy z zakresu kultury i historii. Uwzględnia również wątki polsko-czeskie. Prezentuje głównie nowsze polskie piśmiennictwo (a więc wydane po 1989 r.), pochodzące przede wszystkim ze zbiorów Biblioteki Narodowej. Na wystawie będzie można też zobaczyć starsze dokumenty ikonograficzne oraz wybrane mapy, rękopisy i stare druki, a także wydawnictwa drugiego obiegu pochodzące z Biblioteki Narodowej. Wystawie towarzyszy konferencja pod patronatem honorowym Ambasadora RP w Pradze oraz Ambasadora Republiki Czeskiej w Warszawie.

S u m m a r y

 

Wystawa pt. Czechy. Daleko czy blisko? stanowi część szerszego cyklu Nasi sąsiedzi. Nowe spojrzenie prezentowanego w Bibliotece Narodowej. Ekspozycja przedstawia naszych południowych sąsiadów poprzez wybrane tematy  z zakresu ich kultury i historii. Uwzględnia również wątki polsko-czeskie, które odegrały istotną rolę w doborze materiału. Wystawa jest adresowana do szerokiej publiczności, w tym do studentów kierunków humanistycznych i społecznych, którzy najczęściej korzystają   z usług Biblioteki Narodowej. Prezentuje głównie nowsze polskie piśmiennictwo (a więc wydane po 1989 r.), pochodzące przede wszystkim ze zbiorów Biblioteki Narodowej. Można też zobaczyć starsze dokumenty ikonograficzne oraz wybrane mapy, rękopisy i stare druki, a także wydawnictwa drugiego obiegu pochodzące również z Biblioteki Narodowej. Wystawę wzbogacają przykłady korespondencji i innych materiałów źródłowych różnej daty i proweniencji, udostępnione w postaci zastępczej przez współpracujące czeskie instytucje – Bibliotekę Narodową Republiki Czeskiej (NK ČR), a zwłaszcza Instytut - Pomnik Piśmiennictwa Narodowego (PNP) w Pradze.

Wystawę rozpoczynamy Na pograniczu mitu, legendy i historii, przypominając wspólne słowiańskie korzenie oraz pierwsze wzmianki o Czechach      i ich państwie w starych polskich kronikach. Sięgamy też do nowszych źródeł, przybliżających temat i wzbogacających go plastycznie. Całą ekspozycję zamyka część Wspólny dom, poświęcona kształtowaniu naszej części Europy ponad granicami. Zwracamy tu uwagę na polsko-czeskie euroregiony oraz współpracę przygraniczną, zwłaszcza kulturalną. W tym obszarze bowiem odbywa się najwięcej codziennych kontaktów Polaków z Czechami i właśnie tu dochodzi najwcześniej do zmian w ich wzajemnym postrzeganiu się.

Między tymi biegunami mieści się zasadnicza część ekspozycji, gdzie staramy się zwłaszcza przypomnieć, że w ciągu dziesięciu stuleci oba narody na siebie oddziaływały oraz wzbogacały się kulturowo. Tym Kulturowym wartościom sąsiedztwa poświęcono stosunkowo najwięcej uwagi, ale i tak udało się poruszyć tylko wybrane zagadnienia z obszaru rozwoju języka i literatury oraz pokazać tylko niektórych wybitnych uczestników tego procesu. Materiał zawarty w tej części ułożony został chronologicznie od czasów prasłowiańskich aż do dnia dzisiejszego. Przedstawiono w ten sposób zarys polsko-czeskich stosunków kulturowych, literackich i językowych. Nacisk położono przede wszystkim na kierunek oddziaływania. Najpierw polska kultura czerpała suto z wcześniejszych zdobyczy kultury czeskiej, a od początku XIX wieku tendencja ta wyraźnie się zmieniła. To Czesi wspomagali się naszą literaturą i językiem przy odbudowywaniu swojej kultury. Od połowy XIX wieku wzajemne oddziaływanie kultur to przede wszystkim wzajemne kontakty wybitnych jednostek polskiego i czeskiego życia kulturalnego, a recepcji nie można już nazwać całościową, tylko wybiórczą, ponieważ obie strony zaczynają wybierać sobie tylko te elementy sąsiedniej kultury, które są inne, ciekawe i w jakiś sposób uzupełniają własne luki.

Mimo tysiącletnich kontaktów kulturalnych nasze sąsiedztwo nie zawsze było przyjazne i łatwe. Jego historię cechuje szereg konfliktów i animozji, wynikających z innych uwarunkowań geopolitycznych, różnic w strukturze społecznej i tym podobnych czynników, sprzyjających tworzeniu się uprzedzeń i stereotypów. Ich ocenę komplikuje fakt, że Polacy i Czesi nie zawsze mogli o sobie decydować samodzielnie i musieli przechodzić przez różne doświadczenia historyczne – raz ich zbliżające, innym razem oddalające od siebie. Trudno więc nie zauważyć zalegających cieni i stereotypów, utrwalonych dopiero w XIX wieku, kiedy Polakom i Czechom przyszło wspólnie żyć pod jednym habsburskim dachem. Wzajemne animozje osiągnęły swe apogeum w okresie międzywojennym, kiedy nastąpiło znaczne pogorszenie stosunków polsko-czeskich i to nie tylko za sprawą Zaolzia. Nie dążymy tu do formułowania ocen oraz pokazania całokształtu  tego, co nas z Czechami łączy i co nas dzieli oraz jak ich postrzegamy. Próbujemy tylko zasygnalizować, przypomnieć niektóre sprawy z tego obszaru, gdyż one wciąż funkcjonują w świadomości zbiorowej lub są w niej „uśpione”.

Trzymając się zasady, łączącej poznanie sąsiada ze zrozumieniem i porozumieniem, będącej podstawą otwartego współistnienia sąsiadujących ze sobą narodów, spróbujemy również przedstawić niektóre swoiste, niepowtarzalne fragmenty historii Czechów, kształtujące ich tradycję i świadomość narodową. Czeski fenomen obejmuje wyjątkowe zjawiska husytyzmu oraz Praskiej Wiosny, a także niedawną Aksamitną Rewolucję. Część ta uwzględnia również wątki polskie, obecne zarówno w ruchu husyckim jak też wydarzeniach z 1968 r. Natomiast te związane z ruchem podziemnym, prowadzącym do obalenia komunizmu w Czechach, są akcentowane  w innym miejscu, obejmującym sprawy czeskie w paryskiej „Kulturze” oraz w polskich wydawnictwach drugiego obiegu. Tu bowiem pojawia się „Solidarność Polsko-Czechosłowacką” (później „Polsko-Czesko-Słowacką”), której członkowie przemycali nielegalne druki przez granicę oraz podejmowali szereg innych wspólnych inicjatyw po obu stronach granicy.

Patrząc na Czechy i Czechów nie sposób pominąć ich obecności w Polsce    i vice versa - Polaków w Czechach.  Tych pierwszych jest obecnie znacznie mniej. Mniejszość czeska liczyła według spisu powszechnego z 1921 r. ok. 30 tys. osób, przy czym największe skupisko znajdowało się na Wołyniu. Obecnie Czechów żyjących na stałe w nowej Rzeczpospolitej jest dziesięciokrotnie mniej, zaś Polaków w Republice Czeskiej – od 52 tys. do 70 tys., a nawet znacznie więcej w zależności od przyjętych kryteriów.  Mimo to więcej uwagi poświęcamy obecności Czechów w Polsce, gdyż jest ona Polakom zapewne mniej znana. Nie wykluczamy przy tym osób, które nie osiadly  w Polsce na stałe, ale ich pobyt u sąsiada stał się z jakichś względów ważny (np. J. A. Komenský czy J. E. Purkyně).

Dany naród i tworzone przez niego państwo są na ogół kojarzeni z jego wybitnymi przedstawicielami oraz istotnymi zdarzeniami i zjawiskami, w jakich brały one udział lub które dzięki nim powstały. Z upływem czasu ten odbiór zmienia się,   ulega selekcji, uproszczeniu i przewartościowaniu. Mimo istnienia wielu wybitnych czeskich osobistości nie stawiamy na wystawie żadnych pomników, nie tworzymy „galerii zasłużonych”. Na wystawie pojawiają się więc tylko wybrane postaci – niektóre wręcz śladowo – i to w wybranym kontekście, gdzie kryterium ich związków z Polska odgrywa istotną rolę. Na przykład J. A. Komenskiego może zwiedzający spotkać wśród „Czechów w Polsce, J. Husa jako współtworzącego „czeski fenomen”, ale i „kulturowe wartości sąsiedztwa”, a V. Havla nawet w kilku miejscach. W podobny, bardzo ograniczony, wręcz wyrywkowy sposób potraktowano historię naszych sąsiadów. Luki te stara się, choć trochę, uzupełnić katalog wystawy.

Mamy nadzieję, że wystawa pomoże nam przypomnieć, że wszyscy mamy jakieś korzenie, przez pryzmat których spoglądamy na otaczającą nas rzeczywistość. Uświadomi nam, że nasza kultura oddziałuje na kultury naszych sąsiadów tak, jak i ich kultury wywierają wpływ na naszą własną. Świadomość ta powinna zbliżać narody do siebie, a nie tworzyć bariery, które je od siebie oddalają. Co prawda wspólne wejście Polski i Czech do Unii Europejskiej stwarza nowy, bardziej przyjazny rozdział w ich stosunkach, ale to nie oznacza, że zwalnia z dalszych wysiłków na rzecz porozumienia się i współpracy obu narodów.

                                                                                   

 
Miejsce:

Al. Róż 16
00-556 Warszawa
Poland

Data:

Od: 24-01-2005 00:00
Do: 24-04-2005 00:00

Organizator:

Biblioteka Narodowa w Warszawie


Przypomnieć o wydarzeniu
Tuto akci nelze připomenout, protože akce již začala