Česká centra, Czech Centres

Česká centra / Czech centres - logo

Program

25-02-2018 18:00 - 18-03-2018

Rok protestu: projekcja filmu "Dowód osobisty"

W ramach przeglądu fimowego "Rok protestu. 1968 w kinie europejskim" odbędzie się projekcja filmu „Dowód osobisty” (2010, reż. O. Trojan). Wprowadzenie wygłosi dr Ewa Ciszewska, filmoznawczyni z Uniwersytetu Łódzkiego, specjalizująca się w kinematografii Europy Środkowej.

 

Dwanaście filmów z sześciu krajów pokazuje atmosferę końca lat sześćdziesiątych – rejestrowaną na bieżąco i wspominaną po latach. Choć postulaty studentów protestujących we Francji, Włoszech i RFN różniły się od oczekiwań młodzieży z Polski czy Czechosłowacji, to łączył je duch kontestacji i niezgody na zastany porządek społeczny. Wszyscy należeli do pierwszego pokolenia urodzonego po drugiej wojnie światowej. Pragnęli rewolucji obyczajowej i szukali nowego języka w sztuce. Różniła ich polityka. Rebelianci z Europy Zachodniej fascynowali się komunizmem, a buntujący się obywatele Europy środkowo-Wschodniej go potępiali. 

W 1968 roku do europejskiej kultury i polityki wkroczyli przedstawiciele generacji, dla której słowa „równość” i „wolność” to nie były frazesy. Po obu stronach żelaznej kurtyny traktowali je z niezwykłą powagą. Erich Fromm pisał o nich: „Ci młodzi ludzie usiłują być, nie interesuje ich natomiast, co dostaną w zamian, ani co będą posiadać”. 

Ale tamten czas miał także ciemne strony: wkroczenie wojsk Układu Warszawskiego do Czechosłowacji, antysemicka nagonka w Polsce, zamachy terrorystyczne Czerwonych Brygad i Frakcji Czerwonej Armii. Zmiany społeczne i polityczne wywoływały strach i niepokój grup, przeciw którym były wymierzone. Koniec lat sześćdziesiątych to nie tylko radosna kontrkultura, protest-songi i moda na dzwony, ale też namacalne doświadczenie przemocy. 

Instytucje reprezentujące sześć krajów: Polskę, Czechy, Słowację, Niemcy, Francję i Włochy przedstawiają wspólną panoramę tamtego czasu widzianą przez pryzmat filmów fabularnych. Kino lat sześćdziesiątych pokazuje ważną i jednoczącą rolę sztuki: szukania nowych form wyrazu, odważnej estetyki, wyzwalania się z kagańca konwencji stylistycznych. Rok 1968 jest nie do pomyślenia bez filmowych „nowych fal”. Na tle rewolucyjnego ducha ówczesnego kina, dzisiejsze fabuły okazują się zaskakująco tradycyjne. Czy kontrkultura nie przetrwała próby czasu? Niekoniecznie. We współczesnych wspomnieniach tamtych lat wybrzmiewa nuta nostalgii, tęsknoty za rewoltą i zaangażowaną młodzieżą. 

Po pięćdziesięciu latach od polskiego Marca i francuskiego Maja, Praskiej Wiosny i niemieckiej rewolty studenckiej też wstrząsają turbulencje polityczne. Zmiany wywołane protestem tamtego pokolenia były trwałe, lecz dziś odchodzi ono z kultury i polityki. Ustępuje miejsca ludziom, którzy wychowali się w innej Europie. Jak poradzić sobie z dziedzictwem 1968 roku? Co pamiętamy do dziś, a o czym zdążyliśmy zapomnieć? Filmy pokazywane podczas przeglądu dają wieloznaczne odpowiedzi i prowokują do dalszych pytań. 

***

"DOWÓD OSOBISTY" || 2010, Czechy, reż. Ondřej Trojan, scen. Petr Jarchovský, zdj. Martin Štrba 

Wchodzenie w dorosłość w Czechosłowacji 1974 roku nie było łatwe. Szczególnie, że dowód osobisty – „najcenniejszy dokument wypożyczony przez państwo, którego znieważenie karane jest śmiercią” – narzucił bohaterom nowe ograniczenia, jak na przykład obowiązek dwuletniej służby wojskowej. Dowód osobisty, kojarzony w wolnych społeczeństwach z niezależnością i wolnością, w znormalizowanym społeczeństwie stał się symbolem opresji. Jego fizyczność bywała impulsem do gestów oporu, takich jak nadrywanie piętnastej strony na znak niezgody z postulatami 15. Zjazdu Komunistycznej Partii Czechosłowacji. Jak jeszcze może się wyrazić bunt młodzieży w sytuacji, gdy matka prasuje na kant dżinsy kupione w Tuzexie i sugeruje założenie stylonowych spodni, a ojciec nawet w zaciszu czterech ścian boi się wypowiedzieć jakąkolwiek krytyczną ocenę o systemie? W Czechosłowacji lat siedemdziesiątych przestrzenią autoekspresji stały się subkultury muzyczne oraz własna twórczość literacka. Słuchanie Pink Floydów, w większym stopniu zaś udział w koncertach „plastików”, czyli czeskiej grupy muzycznej Plastic People of the Universe, to deklaracje światopoglądowe, wyraz niezgody na życie przesiąknięte obłudą i propagandą. Znakomicie ów bunt wobec oficjalnej kultury „estradowej”, prób kupowania społeczeństwa za pomocą racjonowania towarów i usług oraz życia w rytm trasy dom-praca-knajpa wyrażają teksty poetów czeskiego undergroundu takich jak Miroslav „Skalák” Skalický czy Ivan Martin „Magor” Jirous, których echo pobrzmiewa w wierszach jednego z filmowych protagonistów. Nostalgiczna optyka, obecna także w prozie Petera Šabacha, będącej inspiracją dla filmu, nie przesłania jego gorzkiego przekazu: rozczrowania konformistyczną postawą najbliższych czy złości na przemoc i zbrodnie sygnowane przez komunistyczną Czechosłowację. 

Więcej o projekcie "Rok protestu. 1968 w kinie europejskim": 

http://www.iluzjon.fn.org.pl/cykle/info/806/rok-protestu-1968-w-kinie-europejskim.html

Link do wydarzenia na fb: 

https://www.facebook.com/events/406099369824770/


Miejsce:

Iluzjon Filmoteki Narodowej, ul. Narbutta 50a 02-541 Warszawa

Data:

Od: 25-02-2018 18:00
Do: 18-03-2018

Organizator:

Czeskie Centrum


Przypomnieć o wydarzeniu

dni wcześniej